Colofon en informatie
De Humanistische Canon
De Humanistische Canon geeft een overzicht van de geschiedenis en de actualiteit van het humanisme. Het is een inspiratiebron om te lezen en te onderzoeken. De Canon biedt de helpende hand als u kennis wilt nemen van het ontstaan en de ontwikkeling van de humanistische stroming in de samenleving.
Leeswijzer
Historisch opgebouwd via vensters en werken
Vensters
De Canon is historisch opgebouwd via 'vensters'. Vensters geven een belangrijke periode of ontwikkeling in de geschiedenis van het humanisme weer en vormen de 'ingang' in de Canon. Deze vensters vindt u op de homepagina. U ziet linksboven de oudste periode (het venster 'Paideia') en rechtsonder de jongste (het venster 'Humanisme nu').
Werken
In ieder venster vindt u diverse 'werken'. 'Werken' zijn exemplarische boeken, films, strips, wetten, personen en kunstwerken binnen het venster. In het venster 'Existentialisme', vindt u bijvoorbeeld de werken 'De mythe van Sisyphus' van Camus, 'Het existentialisme is een humanisme' van Sartre en 'De tweede sexe' van De Beauvoir.
Mocht u meteen op een persoon willen zoeken, dan kunt u 'Alfabetisch zoeken' gebruiken.
Bij de werken wordt de Nederlandstalige titel maar het jaartal van de oorspronkelijke uitgave vermeld.
Inhoudelijke verantwoording
Zoals er bij de Canon van Nederland veel discussie was over het al dan niet opnemen van bepaalde vensters, heeft ook deze redactie geworsteld met de samenstelling. Wat 'humanisme' precies is, ligt nergens vast en is bovendien historisch veranderlijk. En ook verschillende landen hebben verschillende humanismen. Een Amerikaan zou een andere Humanistische Canon samenstellen dan een Fransman. Gelukkig zijn er wel onderwerpen, periodes en personen die door een meerderheid van humanisten herkend worden als inspirerend en voedend. Onze nadruk ligt op Europa, met specifieke interesse voor Nederland. We gaan uit van drie hoofdstromingen die u hieronder terugvindt.
Drie hoofdlijnen
(1) Ten eerste is er de kritische en zelfbewuste reflectie op religieuze autoriteiten en dogmatische manieren van denken. De kritische reflectie op eeuwig geachte waarheden, onder meer te zien bij de opkomst van de moderne wetenschap (in het venster 'Wetenschappelijke Revolutie'), heeft tot vandaag de dag standgehouden. Deze stroming komt terug in het hedendaags humanisme als ongodsdienstige levensbeschouwing op basis van menselijke vermogens. Voorbeelden van deze stroming zijn de vensters 'Ketters', 'Atheïsme', en 'Het Vrijdenken'.
(2) Ten tweede is er het moreel-politieke streven naar sociale rechtvaardigheid, het verzet tegen fascistische en intolerante krachten, tegen militair geweld en vóór open dialoog. De mensenrechtentraditie was niet mogelijk zonder het besef van de waardigheid van ieder individu. Ook nu vormt dit morele streven een fundamenteel onderdeel van het georganiseerd humanisme. Voorbeelden zijn 'Mensenrechten', 'Sociale Bewegingen', en 'Verzet tegen dictatuur'.
(3) Als laatste is er een duidelijk ideaal van ontwikkeling, ontplooiing en vorming (Bildung) van het individu. Esthetiek en cultuur staan op de voorgrond, maar humanistische vorming betreft altijd de 'volledige mens'. Deze traditie begon in de oudheid (Paideia), keerde terug in de Weimar periode en is nu onder meer herkenbaar onder de noemer 'levenskunst'.
Het humanisme kan zich geen van deze drie elementen toe-eigenen. Het ideaal van mensenrechten is bijvoorbeeld niet te verbinden aan een specifieke levensbeschouwing, maar een stroming door diverse levensbeschouwingen heen. Wel kenmerkend is de combinatie van de drie lijnen. Humanisme is slechts in zijn volheid te begrijpen vanuit het gecombineerde karakter ervan. De nadruk op alléén ongodsdienstigheid en wetenschappelijke kennisverwerving, alléén moreel-politieke rechtvaardigheid, of alléen individuele vorming en ontwikkeling, levert een beperking op van wat het humanisme is en zou kunnen zijn. Slechts in de verbinding tussen de drie elementen toont het humanisme zijn kracht.
Dat de Canon de volledigheid van het humanisme wil laten zien, betekent niet dat de diverse tradities altijd harmonieus met elkaar samengaan of -gingen. Binnen en tussen de drie hooflijnen zijn breuken waar te nemen. Zo bestaat er een inclusief, een religieus en een atheïstisch humanisme. Allen zijn historisch te verdedigen. Dat geldt ook voor het meer socialistisch en het meer liberaal georiënteerd humanisme.
Als het wel of niet opnemen van bepaalde gebeurtenissen, verhalen of personen aanleiding is tot scherpe discussie over onze beweegredenen, maar vooral over de geschiedenis en het actuele belang van het humanisme, dan zijn we in onze opzet geslaagd.
Overige informatie
Auteurs van de teksten
De vensters en werken zijn geschreven door auteurs van onder meer de Universiteit voor Humanistiek, de Vrije Gedachte, Center for Inquiry, Socrateshoogleraren en medewerkers van overige universiteiten in binnen- en buitenland. Hieronder staat een lijst met alle deelnemers.
Dr. Tjitske Akkerman
Prof.dr. Hans Alma
Drs. Elise van Alphen
Dr. Marije Altorf
Prof.dr. John Armstrong
Dr. Bert van Baar
Dr. Theo Bell
Dr. Floris van den Berg
Drs. Gerhard Binkhorst
August Hans den Boef
Drs. Bert Boelaars
Drs. Ymkje de Boer
Prof. Pim den Boer
Jan Bontje
Drs. Tirza Brüggemann
Drs. Coen Brummer
Dr. Rob Buitenweg
Muharrem Cengiz
Prof.dr. Floris Cohen
Drs. Miek den Daas
Dr. Patrick Dassen
Prof.dr. Peter Derkx
Prof.dr. Joep Dohmen
Drs. Pieter Edelman
Prof.mr. Cees Flinterman
Drs. Bert Gasenbeek
Dr. Jan Geens
Prof.dr. Ger Groot
Dr. Frans Groot
Dr. Gerard Grubben
Prof.dr. Govert den Hartogh
Drs. Joyce Hes
Dr. Vincent Hunink
Drs. Jacqueline Hylkema
Dr. Suzette van IJssel
Prof.dr. Frans Jacobs
Dr. Ulla Jansz
Bert Janssens
Dr. Laurens ten Kate
Dr. Marc De Kesel
Tarkan Köroglu
Drs. Wouter Kuijlman
Prof.dr. Gerty Lensvelt-Mulders
Erik Liddell
Prof.dr. Henk Manschot
Eva Meijer
Drs. Jan Hein Mooren
Drs. Jo Nabuurs
Dr. Alfons Nederkoorn
Nelleke Noordervliet
Paul van Noort
Drs. Pieter Pekelharing
Prof. dr. Heleen Pott
Dr. Martine Prange
Drs. Tina Rahimy
Drs. Wilma Reinders
Vincent Rietveld
Drs. Martijn Rozing
Drs. Margriet Rutgers
Drs. Jasper Schaaf
Dr. Martien Schreurs
Dr. Joep Schrijvers
Prof.dr. Piet Schrijvers
Prof.dr. Dirk De Schutter
Prof.dr. Adri Smaling
Prof.dr. Harry Stroeken
Drs. Vincent Stolk
Dr. Fernando Suárez Müller
Dr. Siebe Thissen
Prof.dr. Rob Tielman
Dr. Jeroen Vanheste
Dr. Veronica Vasterling
Drs. Jabik Veenbaas
Drs. Laurike in 't Veld
Dr. Dirk Verhofstadt
Drs. Marja Verburg
Dr. Rienk Vermij
Drs. Patrick Vlug
Prof.dr. Frank van Vree
Drs. Ineke de Vries
Drs. Homme Wedman
Drs. Esther Wit
Drs. Rein Zunderdorp
Rechten op beeld en ander materiaal
De redactie van de Humanistische Canon heeft geprobeerd alle rechthebbenden van beeld- en ander materiaal te traceren. Personen en organisaties die wij onverhoopt niet hebben kunnen bereiken en die menen rechten te kunnen doen gelden, worden verzocht zich tot de redactie te wenden.
Contact:
canon@humanistischverbond.nl
Een greep uit algemene Nederlandse literatuur over het humanisme:
Boelaars, B., De kostbare mens; inleiding tot het humanisme (1997)
Bullock, Alan, The Humanist Tradition in the West (1985)
Cliteur, P.B. en W. van Dooren (red.), Geschiedenis van het humanisme (1991)
Cliteur, P.B. en D. Van Houten (red.), Humanisme: theorie en praktijk ( 1993)
Constandse, A.l., Geschiedenis van het humanisme in Nederland ( 1967)
Gasenbeek, B. en P. Winkelaar, Humanisme (2006)
Praag, J.P. van, Grondslagen van humanisme (1978)
Vanheste, J. , Humanisme en het avondland. De Europese humanistische traditie (2007)
