Wat humanisten doen

De praktijk

Hoewel het humanisme een lange geschiedenis heeft, is het georganiseerd humanisme een betrekkelijk recent fenomeen. Pas in de tweede helft van de 19e eeuw begonnen vrijdenkers zich te organiseren. Na de Tweede Wereldoorlog, en in reactie hierop, ontstonden Humanitas (1945) en het Humanistisch Verbond (1946).

Het humanisme is in onze tijd een levensbeschouwing waar bezinning en beschouwing samen gaan met sociale en emancipatoire doelstellingen. Deze orientatie komt in de praktijk van het humanisme terug.

 HUMAN Amsterdam, diverse humanistische organisaties onder een dak. 

Theorie, bezinning en opleiding
Het humanisme heeft zich altijd bezig gehouden met beschouwende vragen over mens, wereld en leven. Omdat de mens niet 'kant en klaar' wordt geboren maar het leven moet leren, besteden humanisten extra aandacht aan opvoeding, persoonlijke vorming en onderwijs (zie bijv. paideia en Weimar humanisme). De mens kan zich ontwikkelen tot mooi en goed persoon en zou hier zelfs naar moeten streven. Gelukkig staan we niet alleen en kunnen we leren van de ervaring van anderen en de generaties voor ons. 

Onderwijs en onderzoek vanuit humanistisch perspectief vinden plaats aan de Universiteit voor Humanistiek (UvH) in Utrecht, waar niet alleen onderzoekers maar ook geestelijk verzorgers en organisatie-adviseurs worden opgeleid. Er bestaat een opleidingsinstituut voor leerkrachten die humanistisch vormingsonderwijs geven (HVO), een Humanistisch Historisch Centrum (HHC) en de Stichting Socrates die op openbare universiteiten bijzonder hoogleraren op het gebied van humanisme onderhoudt.

Universiteit voor Humanistiek in Utrecht & HVO in Utrecht

Andere organisaties die zich met de inhoudelijke ontwikkeling van het humanisme bezig houden en zijn onder meer het Humanistisch Vredesberaad, Instituut Kosmopolis, De Vrije Gedachte, het J.P. van Praag instituut en Stichting Huis van Erasmus.

Organisaties en bedrijven kunnen voor training en ontwikkeling terecht bij het Praktijkcentrum voor Zingeving & Professie.

Hulp en ondersteuning
Humanisten brengen de waarden waar het hen om te doen is ook in praktijk. In 1945 wordt Humanitas opgericht, dat inmiddels 16.000 leden, zo'n 300 beroepskrachten en 11.000 vrijwilligers telt. Humanitas biedt  ondersteuning aan mensen die dat nodig hebben. Daarbij kan gedacht worden aan opvoedingsondersteuning, gedetineerdenbezoek, ondersteuning van minderjarige asielzoekers, begeleiding van transseksuelen, hulp bij verlies en rouwverwerking en thuisbezoek aan ouderen. De doelstelling van deze hulp is uiteindelijk het vergroten van zelfbeschikking.

In 1968 wordt HIVOS opgericht, het humanistische instituut voor ontwikkeling samenwerking. Hivos is actief in Afrika, Latijns-Amerika, Azie en Zuidoost Europa en biedt daar steun aan particuliere organisaties. Kenmerkend voor Hivos is het streven naar zelfbeschikking vanuit een gelijkwaardige positie van hulpverlener en hulp-ontvanger. Een belangrijk onderdeel is de nadruk op creativiteit, kunst en cultuur en aandacht voor ICT.

Op verschillende momenten kunnen mensen met levensbeschouwelijke vragen worstelen of hier steun en begeleiding voor nodig hebben. Humanistisch geestelijk verzorgers bieden nu naast hun religieuze collega's in het leger, de gevangenis, bejaardenhuizen en het ziekenhuis, geestelijke begeleiding aan.  Deze begeleiding werd tot de jaren vijftig vooral door religieuze instellingen verzorgd. Het Humanistisch Verbond wilde ook de belangen van niet-religieuze en humanistische mensen behartigen en ook hen geestelijke begeleiding bieden. Deze geestelijke verzorging kwam na een flinke strijd met confessionele partijen in de jaren zestig van de grond.

Media
Naast denken en doen, zijn er ook humanistisch georienteerde media, zoals televisie, radio, websites en tijdschriften. In de beginjaren moet gestreden worden voor deze media-ruimte. Er is een humanistische omroep (Human) die radio- en televisieprogrammas verzorgt en samen met de Humanistische Alliantie (een koepel van meer dan 50 organisaties) de website Human.nl maakt. De Humanistische Omroep (Human) wil de menselijke en persoonlijke kant van de samenleving laten zien, en richt zich vanuit die invalshoek op belangrijke politieke en culturele thema's.

Van recenter datum is het tijdschrift HUMAN dat zich op het raakvlak van kunst, cultuur, debat en filosofie beweegt en hiermee zowel de breedte als de specifieke aard van het humanisme laat zien.

Dit is slechts een kleine greep uit de verschillende manieren waarop humanisme in praktijk wordt gebracht. Naast deze georganiseerde praktijken, is het humanisme ook op een bredere manier in de samenleving aanwezig. 

Veel individuen herkennen zich in de uitgangspunten van het humanisme, zonder lid te zijn van een humanistische organisatie. Je zou zelfs kunnen zeggen deze niet-georganiseerde vorm typisch is voor de humanistische levensbeschouwing.

Auteur van deze tekst
Drs. Esther Wit, zij is afgestudeerd aan de Universiteit voor Humanistiek, hoofdredacteur van de Humanistische Canon, eindredacteur van de bundel 'De autonome mens' en werkt bij het Humanistisch Verbond.

Verder lezen
Derkx, P. & B. Gasenbeek [red.], Georganiseerd humanisme in Nederland (2006)